Lại Chuyện Xe Máy

Xe máy VN 'lao ngược chiều thế giới'
Trường Giang
Bạn đọc BBC Tiếng Việt từ Lạng Sơn
Cập nhật:11:30 GMT - thứ hai, 21 tháng 10, 2013
Có thể nói, không một quốc gia nào trên thế giới có một "nền văn minh xe máy" độc nhất vô nhị như Việt Nam.
Nói như vậy cũng không hề ngoa ngôn. Sự thật là xe máy đã tác động xấu đến toàn bộ nền kinh tế, văn hóa, quy hoạch đô thị, thói quen, đạo đức, cách sống của người dân Việt Nam chứ không chỉ là vấn đề về an toàn giao thông.
Xe máy, đối với nhiều quốc gia, được coi là một phương tiện giao thông nguy hiểm, không khuyến khích sử dụng, thậm chí bị cấm ở nhiều thành phố. Với vận tốc có thể bằng ô tô, nhưng sự an toàn lại chỉ như xe đạp, nó thực sự là một hung thần trên đường.
Tai nạn hàng ngày hàng giờ xảy ra trên khắp các nẻo đường Việt Nam đã chứng minh điều đó.
Không thể phủ nhận, xe máy, nếu xét trên góc độ tiện dụng, cơ động, linh hoạt, thì sẽ là phương tiện giao thông tuyệt vời không có đối thủ cạnh tranh. Nhưng hãy cùng nhau phân tích trên nhiều khía cạnh khác.
Quy hoạch và xe máy
Chính phủ dường như bế tắc trong việc quy hoạch đô thị. Hiện nay hạ tầng kiến trúc lôm côm, nhà ống mọc lên như nấm không có cách gì khống chế. Những ngõ sâu hun hút ngoằn ngoèo chen chúc với những chợ tạm, chợ cóc chật chội bẩn thỉu. Hàng quán thi nhau đua nở lấn chiếm lòng lề đường.
Nét đẹp đô thị của những con phố sạch sẽ phong quang với những hàng xe hơi, xe bus trật tự nối đuôi nhau là một viễn cảnh xa vời đối với các đô thị Việt Nam.
Vì sao vậy? Nguyên nhân đến từ xe máy. Chỉ xe máy mới có thể luồn lách đến mọi ngóc ngách, dẫn đến việc khuyến khích người dân làm nhà trong ngõ mà không cần tuân thủ quy hoạch theo tiêu chuẩn chung.
Đi xe máy...trên đường, những gương mặt hồ hởi tươi sáng hiếm dần, thay vào đó là sự cau có, bẳn gắt"
Thậm chí có những ngõ nhỏ tới nỗi chỉ đảm bảo cho một chiều lưu thông vẫn tồn tại như một minh chứng cho sự tiện lợi không gì thay thế được của xe máy.
Chỉ có xe máy mới có thể tùy tiện tấp vào lề đường để chủ nhân vẫn ngồi trên yên, một chân chống xuống đất, thoải mái mặc cả mớ rau, con cá cho kịp bữa cơm chiều, tạo điều kiện cho sự tồn tại của chợ tự phát, mặc cho cơ quan chức năng ra sức dẹp hàng ngày.
Chỉ có xe máy mới dễ dàng dựng la liệt ngay trên vỉa hè để mua bán trao đổi hàng hóa, chiếm hết chỗ dành cho người đi bộ. Và như vậy, xe máy trở thành rào cản cho quy hoạch đô thị hiện đại ở Việt Nam.
Phải đi xe máy trong những sáng mùa đông lạnh cắt da thịt, hoặc trong những cơn mưa trút nước tầm tã, hay những trưa hè nóng đổ mồ hôi, giữa biển xe máy san sát chen vai thích cánh, khói độc tỏa mịt mù, âm thanh đinh tai nhức óc, mới thấy hết sự khổ sở mà ai cũng phải chịu đựng.
Điều đó tác động dần dần làm cho con người mất đi sự thông cảm lẫn nhau.
Khi ngồi trên xe máy nam không thể lịch lãm và nữ không thể dịu dàng
Trên đường, những gương mặt hồ hởi tươi sáng hiếm dần, thay vào đó là sự cau có, bẳn gắt. Chỉ cần va quệt nhẹ là sẵn sàng lao vào sống mái. Không thiếu những vụ ẩu đả, thậm chí giết người xuất phát từ những nguyên nhân rất nhỏ mà báo chí đăng tải hàng ngày.
Khi ngồi trên xe máy, những người đàn ông không thể lịch lãm trong bộ complet, phụ nữ khó mà váy đầm dịu dàng thanh lịch. Mặc đẹp làm gì khi mà đằng nào cũng phải chùm bên ngoài chiếc áo chống nắng dài tới gót chân?
Mái tóc uốn bồng bềnh mà làm gì khi phải đội lên đầu những "nồi cơm điện" nặng nề cục mịch?
Điều này tưởng không quan trọng, nhưng lại liên quan khá nhiều đến văn hóa ứng xử.
Thật dễ hiểu. Nếu mọi người ai cũng ăn mặc đàng hoàng lịch sự thì đối xử với nhau hẳn sẽ lịch sự đàng hoàng hơn.
Thói quen và lối sống
Điều đáng lo ngại nhất là tư duy xe máy đã ăn sâu vào tâm lý của người Việt. Phần lớn người dân không thể hình dung họ sẽ sinh hoạt như thế nào nếu thiếu xe máy. Một sự lệ thuộc hoàn toàn.
Thậm chí chỉ cách 100m họ đã phải cần đến xe máy. Việc vào siêu thị mua thực phẩm sạch trở thành vô lí khi mà chỉ cần ngồi lên xe máy, phóng vèo ra chợ cóc đầu đường là có thể mua bất kỳ loại thực phẩm gì.
Thực phẩm chợ cóc thì không hề tuân thủ an toàn vệ sinh. Và hậu quả về ăn uống mất vệ sinh thì không nói ai cũng biết.
Cũng chính vì sự tiện lợi nhãn tiền của xe máy mà mọi người mất dần thói quen đi bộ. Không có cảnh đoàn người sải bước trên vỉa hè với tác phong công nghiệp hiện đại như ở các quốc gia khác. Vì thật "đáng tiếc" là ở Việt Nam xe máy có thể phóng vào tận cổng cơ quan.
Cũng không ở đâu có nghịch lý như Việt Nam khi coi chiếc xe máy không chỉ đơn thuần là phương tiện giao thông, mà trở thành của để dành, thậm chí là căn cứ để phân biệt đẳng cấp xã hội. Từ đó đẩy tới một nghịch lý tiếp theo là giá một chiếc xe máy, @, SH chẳng hạn, có thể đắt gần bằng một chiếc xe hơi loại trung bình tại các nước trong khu vực.
Việc thả nổi cho thị trường xe máy cũng đồng thời khiến cho nền công nghiệp ô tô không thể phát triển. Dẫn đến một nghịch lý khó có thể chấp nhận được nữa là, giá thành ô tô gần như đắt nhất thế giới tại một quốc gia nghèo.
Theo thống kê, mỗi năm Việt Nam có khoảng 15.000 người chết vì tai nạn giao thông. Trong đó liên quan đến xe máy là nguyên nhân hàng đầu.
Chỉ có xe máy mới dễ dàng bỏ qua đèn đỏ, luồn lách, vượt làn, phóng nhanh, vượt ẩu… Điều tệ hại là, sự vi phạm giao thông công cộng của xe máy diễn ra quá thường xuyên, lâu ngày thói xấu thành quen thuộc đối với tất cả mọi người.
Như vậy, xe máy vô hình chung, góp phần đẩy nhanh sự xuống cấp về ý thức an toàn giao thông vốn đã quá kém của người dân Việt Nam.
Rõ ràng xe máy làm kìm hãm sự phát triển xã hội về mọi mặt"
Nạn giật đồ giữa ban ngày thật nhức nhối, kinh hoàng cho mọi người, nhất là phụ nữ. Chính xe máy đã đẻ ra những kẻ côn đồ cướp giật manh động đó, bởi nó là phương tiện gây án hữu dụng.
Bất kỳ sử dụng phương tiện nào khác đều không khả thi để giật đồ. Cũng có thể nói không ngoa là, nạn trộm chó cũng nhờ sự tiện lợi của xe máy mà có thể lộng hành, thay vì hoạt động nhỏ lẻ như trước.
Phóng xe ngược chiều
Giờ đây khi đã hình thành "nền văn minh xe máy", nếu ai đó nêu ra ý tưởng "Cấm xe máy", lập tức mọi người sẽ nhìn anh ta lạ lùng như người sao Hỏa.
Câu hỏi sẽ bật ngược lại: "Cấm xe máy thì đi bằng gì?". Rồi viện lý do muôn thuở "nước ta còn nghèo, người dân lấy đâu ra tiền mua xe hơi", "nhà nước chưa thể đủ tiền phát triển hệ thống giao thông công cộng để đáp ứng người dân"…
Vậy hãy nhìn sang các nước láng giềng gần nhất như Campuchia, Lào, Miến Điện…và tiêu biểu là thủ đô Yangon của Miến Điện.
Không giàu hơn chúng ta, dân trí cũng không hơn, nhưng họ đã thực hiện thành công giải pháp cấm xe máy để có được đô thị yên lành, sạch sẽ và an toàn.
Rõ ràng xe máy làm kìm hãm sự phát triển xã hội về mọi mặt. Và Việt Nam sẽ đi ngược lại với xu hướng chung của thế giới nếu còn duy trì "nền văn minh xe máy" như thế này.
Bài viết thể hiện quan điểm riêng của độc giả Trường Giang từ Lạng Sơn, Việt Nam.

Xe Máy

Điện thoại di động
Ý kiến: Vì sao Việt Nam khó bỏ xe máy?
Nguyễn Quảng
Gửi cho BBC từ Milton Keynes, Anh Quốc
Cập nhật:11:08 GMT - thứ tư, 23 tháng 10, 2013
Anh Quốc khuyến khích người dân đi xe đạp
Tôi sống ở Anh quốc, nơi hầu như không gặp xe máy. Chỉ vào cuối tuần, họ mặc quần áo dành cho xe máy, phóng 120km/h trên xa lộ, cưỡi những chiếc xe 1000 phân khối, trông thật hùng dũng.
Bên Anh, xe máy chỉ dùng đi chơi, như một thú vui, còn những ngày thường, tôi chỉ thấy toàn ô tô, để chơi thú vui xe máy, cần phải chi tiêu khá tiền, riêng mũ đi xe máy loại tốt đã có giá 300 bảng Anh, tương đương 10 triệu đồng tiền Việt. Và một bộ quần áo đi xe máy loại tốt vừa cũng lên tới cả ngàn bảng Anh, bên Anh, đi ô tô rẻ hơn đi xe máy.
Và xe ô tô bên Anh cũng rất rẻ, nhất là xe cũ, hồi tôi còn làm ở một siêu thị ở Belfast, một anh bạn người Ba Lan mới lấy được bằng lái đang tìm mua xe được bạn tặng không một chiếc Toyota cũ chạy 10 năm, anh chạy một tuần rồi trả lại, chê xe cũ quá. Anh nói nếu tôi lấy cái xe này, thì chỉ tốn tiền sửa.
Việt Nam thì không thế, để mua một ô tô, bạn phải nộp thuế đủ để mua thêm 2 xe nữa.
Nếu mua một xe nhập khẩu, bạn phải nộp thuế nhập khẩu bằng 70% giá trị chiếc xe. Thêm vào đó bạn phải trả 50% thuế Tiêu Thụ Đặc Biệt bằng giá trị xe ban đầu cộng thuế nhập khẩu.
Bạn phải nộp 10% thuế giá trị gia tăng tính bằng giá trị xe ban đầu cộng thuế nhập khẩu cộng thuế tiêu thụ đặc biệt.
Và để xe có thể đi trên đường phí đăng kí bằng 10-20% giá trị chiếc xe đó, bạn còn phải mất thêm loại phí nữa để cấp biển số cho xe.
Chưa hết, bộ trưởng giao thông Đinh La Thăng muốn thu phí bảo trì đường bộ trên đầu xe, và khi đi xe trên một con đường đẹp, sẽ có những trạm soát vé chờ bạn để thu tiền thêm lần nữa.
Giấc mơ có một chiếc ô tô ở Việt Nam có thể nói là không thể mới một người thu nhập trung bình.
'Thương dân tôi lắm'
Xe máy hiện đang là phương tiện giao thông chính của hàng chục triệu người.
Tôi cũng thấy dân Anh xây nhà khá nhàn và rất nhanh, họ đưa máy xúc đào móng, xây tường, rồi một xe ô tô tải to chở cái mái nhà đến, một xe cẩu đặt lên, thế là xong cái nhà.
Việt Nam là không thể, vì ngõ quá nhỏ, muốn xây gì thì cũng chỉ làm thủ công bằng cơ bắp, chả có máy xúc lẫn ô tô nào vào được, vì đường vào nhà to làm gì khi họ chỉ cần đi lọt một xe máy?
Và khi có hỏa hoạn, thì đành bó tay, vì không có đường cho xe cứu hỏa. Vì khi mua nhà, với tư duy xe máy, họ chỉ cần lọt xe máy vào nhà là xong, nhà cũng không cần nơi đỗ ô tô, không cần vườn cỏ.
Vậy dân chỉ còn lựa chọn là xe máy là khả dĩ hơn cả vì tàu điện chưa xong, tàu hỏa thì xập xệ, xe bus với nạn móc túi và tắc đường không được nhiều người chọn.
Thế là xe máy tung hoành ở Việt Nam. Nhà nước biết xe máy hại thế nào, nhưng nguồn thu từ thuế xăng hết sức cám dỗ.
Với 1 lít xăng 20 nghìn, nhà nước thu được:
- Thuế nhập khẩu
- Thuế tiêu thụ đặc biệt
- Thuế bảo vệ môi trường
- Thuế giá trị gia tăng
Vậy dân chỉ còn lựa chọn là xe máy là khả dĩ hơn cả, tàu điện chưa xong, tàu hỏa thì xập xệ, xe buýt với nạn móc túi và tắc đường, không được nhiều người chọn"
Tính các khoản phí chi phí định mức, lợi nhuận định mức, mức trích quỹ BOG khác, thì cứ 1 lít xăng 20 nghìn (làm tròn số) nhà nước thu được 8000 đồng cả thuế và phí.
Đó là một khoản thu không hề tồi nếu tính riêng 30 triệu xe máy, ngày qua ngày, xe nhiều bù xe ít mua nửa lít xăng một ngày, nhà nước thu được một khoản tiền khổng lồ… Và quan trọng là đều như vắt chanh.
Vậy giấc mơ xóa xe máy rất khó thành hiện thực, nếu kinh tế giậm chân như hiện tại.
Mỗi lần đi bộ loanh quanh Milton Keynes nơi tôi sống, tôi thấy nhà nào bên Anh cũng có một ô tô đỗ trước của nhà, một vườn trồng hoa và cỏ có hàng rào thấp hoặc thậm chí không cần hàng rào để họ dễ nhìn khi lùi ô tô ra, nghĩ đến Việt Nam toàn nhà ống và chen chúc xe máy, tôi thương dân tôi lắm.
Giá mà chính phủ Việt Nam giảm giá ô tô, biết đâu sẽ bớt được xe máy và tư duy xe máy.
Bài phản ánh văn phong và quan điểm riêng của tác giả, hiện sống ở Anh quốc

kỷ năng "chặt chém"

Nạn "chặt chém" khách ở VN
Gs. Nguyễn Văn Tuấn- Đọc báo Tuổi Trẻ thấy có một khách hàng viết rằng chỉ ăn 2 tô phở gà trong một nhà hàng (chắc là hạng "sang") ở phi trường Tân Sơn Nhất mà giá lên đến 256 ngàn đồng. Giá này tương đương với ~12 USD. Một tô phở bên California giá cũng chỉ 6-7 USD. Nhưng tôi dám cam đoan rằng tô phở bên Little Saigon (Cali) thì phẩm chất tốt hơn nhiều và lớn hơn nhiều so với tô phở trong nước, kể cả tô phở ở phi trường TSN. So sánh như thế để thấy rằng, cho dù đó là cách tính sai, thì vẫn là một sự chặt chém có hệ thống.
Đi du lịch ở VN tôi sợ nhất là nạn chặt chém. Nạn chặt chém xảy ra khắp nơi trong nước, nhưng kinh hoàng nhất, vĩ đại nhất, trắng trợn nhất, táo tợn nhất vẫn là các tỉnh phía Bắc. Nghe nói ở Huế cũng chặt chém kinh lắm, nhưng tôi chưa kinh qua. Có lẽ cả nước chỉ có Hội An là còn tử tế với du khách. Đọc những bản tin về các thương lái du lịch làm tiền khách một cách táo tợn ở Vịnh Hạ Long hay Đồ Sơn làm tôi rùng mình, đến nỗi không dám nghĩ đến ghé qua những nơi đó. Tôi về VN khá thường xuyên, cũng quen nước quen cái, cũng biết "luật giang hồ đất Bắc", vậy mà lần nào ra ngoài đó cũng đều bị chặt chém. Từ anh chàng lái taxi đến chị bán xôi đều cố tình nâng giá. Nói cho ngay các xe taxi của hãng đàng hoàng (như TaxiGroup) thì không có nạn này, nhưng taxi dù, thì ôi thôi, tôi sợ họ còn hơn sợ cọp. Tôi an ủi chắc vì mình nói giọng Nam nên họ đương nhiên xem là "Anh Hai Sài Gòn" mà Sài Gòn là nơi hái ra tiền (họ nghĩ thế) nên tự động nâng giá.
Tôi biết họ ăn gian, nhưng giả bộ không biết để thăm dò xem họ chém đến đâu. Có một đêm tôi đi ăn miến gà ở một quán vĩa hè gần Nhà thờ Lớn ở khu phố cổ, tô miến ngon, giá 40 ngàn đồng, nhưng đến khi tôi tính tiền thì chị ấy nói tỉnh queo: bốn nhăm nghìn! Tôi giả bộ ngạc nhiên hỏi: Ủa, tui thấy ai cũng trả 40 ngàn mà chị! Tôi ngồi gần chỗ tính tiền nên có để ý. Chị ấy nói: Ah, cái bát của bác có nhiều thịt hơn. Tôi cố tình cù cưa: Ủa, tui đâu có kêu nhiều thịt gì đâu?! Chị ấy càng tỏ ra lém miệng: Vâng, bác trong Nam "da", chúng cháu phải chăm sóc chứ nị. Nịnh hay đến thế thì tôi cũng phải đành chi thêm 5 ngàn đồng. Và, dĩ nhiên, lần sau tôi tìm cách tránh cái quán này.
Tình trạng chặt chém du khách ở VN rất tương phản với du lịch đàng hoàng ở Thái Lan. Tôi cũng thường xuyên ghé qua Thái Lan, đi từ Bangkok đến tỉnh lẻ, nhưng chưa bao giờ bị ai chặt chém. Một tháng trời ở Khon Kaen, tiếng Thái một chữ bẻ đôi cũng không biết, vậy mà chẳng thấy ai nâng giá gì cả. Một trái xoài 25 Bát, tôi trả 30 vì thấy công người ta gọt vỏ, nhưng anh chàng bán hàng nhất định chỉ lấy 25B. Nhớ có lần vào quán khá tươm tất ở KKU, tôi thì nói tiếng Anh, người chạy bàn thì nói tiếng Thái, hai người chỉ trỏ một hồi cũng xong, nhưng không có chuyện nâng giá vì tôi không biết tiếng Thái. Tôi nghĩ đó là một kĩ nghệ du lịch đàng hoàng. Còn kĩ nghệ du lịch ở VN vì có vài "con sâu" lớn, nên hình ảnh mà du khách có được là một kĩ nghệ du lịch du côn.
Có một hiện tượng cũng đáng nói ra là VN có khi rất chảnh. Người ta nghĩ rằng VN bây giờ cũng có khách sạn 5 sao, cũng biết nói tiếng Anh tiếng U, cảnh đẹp, người đẹp, thì du khách phải đến thăm. Vì ảo tưởng như thế nên họ sẵn sàng nâng giá khách sạn. Giá khách sạn ở VN bây giờ còn đắt đỏ hơn giá khách sạn ở Thái Lan. Hàng hoá ở VN (toàn hàng nhái và hàng Tàu "Made in China") cũng đắt đỏ hơn Thái Lan, thậm chí hơn cả Mĩ. Một cái quần jean hiệu nổi tiếng của Mĩ như Levi, Polo, Tommy, v.v... giá cao lắm cũng chỉ vài chục USD, vậy mà cái quần jean của hãng AP của VN giá trên 100 USD! Quần áo may ở trong nước xem bề ngoài thì đẹp, nhưng mặc vào thì rất khó chịu và chỉ thọ vài tháng. Ăn uống ở VN thì công bằng mà nói là ngon hơn Thái Lan, nhưng giá cả thì chẳng thua gì nhà hàng bên phương Tây. Thật vậy, nhiều Việt kiều về nước bây giờ nhận xét rằng giá cả ở VN còn đắt hơn ở Mĩ. Thêm vào đó là nguy cơ bị cướp giựt và tai nạn giao thông, tất cả cộng lại cho thấy lựa chọn du lịch ở VN không có lợi ích gì cả. (Dĩ nhiên, về thăm nhà thì không có... lựa chọn, vì dù tốt xấu thế nào đi nữa đó vẫn là quê hương của mình).
Trong thực tế thì chất lượng dịch vụ ở VN rất kém so với các nước trong vùng. Khách sạn VN do các tập đoàn quốc tế đầu tư thì có thể không thua bất cứ ai, nhưng khách sạn do cơ sở của Nhà nước quản lí thì còn xa mới so với các khách sạn quốc tế. Một lần ở Cần Thơ tôi mới phát hiện rằng khách sạn do Nhà nước quản lí có 3 bậc giá dành cho người trong nước, Việt kiều, và người nước ngoài. Hài hước đến độ vợ chồng kia dự hội nghị, chồng là người Mĩ phải trả giá phòng gấp đôi vợ! Họ chặt chém có tổ chức. Tôi là dân miền Tây, nghe anh bạn Mĩ than phiền tôi cảm thấy xấu hổ. Còn cảnh quan VN thì chẳng đẹp hơn nước nào cả, mà còn bị ô nhiễm và dơ bẩn kinh khủng. Có một survey hỏi những du khách tại sân bay (khi họ làm thủ tục về nước) là lần sau họ có quay lại VN không, thì kết quả cho thấy 75% nói "No". Họ chỉ đi 1 lần cho biết rồi thôi. Tôi nghĩ kết quả này có thể tin được vì những kỉ niệm có thể không mấy đẹp trong thời gian họ ở VN và so với du lịch ở Thái Lan rõ ràng là rẻ hơn và chất lượng tốt hơn du lịch trong nước.
Câu chuyện về giá phở ở phi trường Tân Sơn Nhất một lần nữa cho thấy có người kinh doanh trong đó làm ăn theo kiểu ăn xổi. Có thể họ biết 75% du khách "một đi không trở lại" nên chặt chém thoải mái. Có thể họ nghĩ du khách không biết, nhưng họ lầm vì du khách đều biết và sẵn sàng trả tiền nhưng đằng sau thì có thể họ rất khinh người VN. Nhưng họ quên rằng "du khách" cũng có thể là người Việt (và như thế là chặt chém đồng hương), và quan trọng hơn là làm cho kĩ nghệ du lịch VN rất xấu xí.
Gs. Nguyễn Văn Tuấn
facebook.com/drtuannguyen